راهنمای طراحی روشنایی و نورپردازی
اهمیت نور در طراحی
دریافت نور مناسب حال و هوای هر فضایی را متحول می کند. تصور کنید در دفتری با نور ناکافی کار می کنید. به احتمال زیاد، شما آنقدر که می توانید کارآمد نخواهید بود. نور یک محیط در زمان استفاده طولانی، تاثیر مستقیمی روی ما میگذارد، بنابراین ضروری است که از همان ابتدا به آن توجه کنید.
تعیین میزان نور مناسب
هنگامی که کار طراحی روشنایی انجام می دهید، باید با واحد لوکس آشنا باشید. lux واحدی است که برای محاسبه میزان نور مورد نیاز یک فضا استفاده می شود. وقتی می گوییم “چقدر نور نیاز داریم” در واقع در مورد میزان لوکس صحبت می کنیم. قبل از اینکه به نحوه محاسبه میزان نور (لوکس) بپردازیم، اجازه دهید شما را با چند اصطلاح ضروری آشنا کنیم.
لومن(Lumens): لومن میزان نور خروجی از منابع نوری است (میزان روشنایی چراغ). میزان نور در نسل جدید منابع نوری (LED ها) با لومن مشخص می شود.
- وات(Wattage): وات توان الکتریکی را اندازه گیری می کند. این نشان می دهد که برای رسیدن به مقدار مشخصی از روشنایی (یا لومن) به چه مقدار انرژی نیاز دارید. ال ای دی ها به طور قابل توجهی انرژی کمتری نسبت به فلورسنت و لامپ های رشته ای نیاز دارند. به عنوان مثال در یک منبع نور LED ما برای تولید 1000 لومن تنها 10W مصرف میکنیم در صورتی که در یک لامپ رشته ای به حدود 200W توان نیاز است تا خروجی یکسانی داشته باشد.
- بازده نوری ( Efficiency ): این معیار اندازهگیری میگوید که یک منبع نور با یک وات مصرف انرژی چند لومن میتواند تولید کند. بدیهی است که هر چه یک منبع نور بتواند از یک وات مصرف، لومن بیشتری تولید کند، بازده بهتری دارد. همچنین راندمان بالاتر باعث صرفه جویی بیشتر در مصرف انرژی نیز می شود. این راندمان در محصولات تولیدی استاندارد جدید حتی می تواند تا 130 لومن در وات افزایش یابد.
- لوکس ( Lux): لوکس میزان نوری است که بر روی یک سطح می تابد. نور زمانی که از یک منبع نوری ساطع می شود در محیط اطراف پخش می شود. (لومن میزان نوری که یک منبع نور ساطع می کند را اندازه گیری میکند و Lux میزان گسترش نور)
با استفاده از چهار مرحله ساده زیر میتوانیم میزان روشنایی خروجی مناسب را تعیین کنیم.
- مساحت اتاق را بر حسب متر مربع محاسبه کنید.
- کاربری فضا را مشخص کنید.
- لوکسی را که باید برای هدف اتاق خود اجرا کنید، تعیین کنید. (طبق جدول)
4.مساحت اتاق را در نیاز لوکس آن فضا ضرب کنید. این مرحله مقدار لومن مورد نیاز برای یک فضای خاص را به شما می دهد.
طراحی روشنایی را می توان به دو بخش اصلی طراحی روشنایی داخلی و طراحی نورپردازی خارجی (محوطه، نما و …) تقسیم کرد. هر کدام از این دو بخش الزامات و نیازهای خاص خود را دارند.
طراحی روشنایی داخلی
اطلاعات اولیه در طراحی روشنایی داخلی:
1. میزان نور مورد نیاز چقدر باشد؟ (کاربری فضا)
هر فضا متناسب با کاربری خود میزان مشخصی از نور را با استفاده از منابع نوری مختلف نیاز دارد. میزان نور توصیه شده برای هر فضا (لوکس) طبق جدول زیر ارائه شده است که مصرف کنندگان می توانند طبق ارقام پیشنهادی، نور هر فضا را انتخاب کنند. همچنین این جدول می تواند به طراحان جهت محاسبات روشنایی کمک کند.
2. کدام مناطق به روشنایی بیشتری احتیاج دارند؟ (اطلاعات فنی)
همیشه داشتن اطلاعات فنی می تواند در طراحی نور بسیار کمک کننده باشد. با داشتن اطلاعات فنی پروژه، می توان نقشه فضا را در داخل نرم افزار دیالوکس به طور دقیق شبیه سازی کرد و با چیدمان چراغ ها، میزان نور فضا کاملا واقعی و دقیق باشد.
3. آیا نور روز داریم و اینکه می تواند مفید باشد؟
در بعضی مواقع می توان از نور روز استفاده کرد. ساعات کاری برخی از دفاتر ادارای و شرکت ها به نحوی است که بعد از ظهر تعطیل می باشند. در این کاربری های خاص با اطلاع و تایید کارفرما و دانستن موقعیت ساختمان نسبت به نور روز میتوان از منابع نوری مکمل استفاده کرد.
نکته مهم در طراحی روشنایی داخلی این است که نور روز صرفا جهت صرفه جویی انرژی بکار می رود و نمی تواند جایگزین محاسبات تامین روشنایی باشد. و محاسبات باید بدون در نظر گرفتن آن انجام گیرد.
4. چه نوع چراغی میبایست بکارگرفته شود؟ (انتخاب منبع نور مناسب هماهنگ با سلیقه مشتری و متناسب با فضا)
روشنایی میز کار متفاوت از روشنایی میز غذا خوری است. برای همین اطلاعات اولیه برای یک طراحی مناسب مورد احتیاج است. انتخاب منبع نور مناسب با داشتن اطلاعات کافی از محصولات روشنایی و اطلاعات فنی آنها و کاربری فضا به آسانی انجام میگیرد.
طراحی روشنایی در فضای مسکونی
معمولا در روشنایی فضای مسکونی داشتن ترکیبی از انواع مختلف چراغ و سطوح نوری همیشه یک انتخاب ایده آل است. تامین شدت نور برای هر فضا متناسب با کاربری آن ضروری است. برای روشنایی فضای مسکونی نباید کل فضا بصورت یکنواخت روشن شود. یکی از بهترین روش های طراحی روشنایی فضای مسکونی استفاده از 2 یا 3 لایه نوری مختلف می باشد. هر کدام از لایه های نوری میزان مشخصی از نور (لوکس) را به فضا اضافه می کنند.
میزان روشنایی در لایه اول بصورت دکوراتیو بوده و نهایتا 150 لوکس تامین می گردد. این میزان از نور برای برای زمانی است که در حال تماشای فیلم یا گوش دادن به موسیقی هستید و به فضای خانه آرامش می بخشد.
لایه دوم نور مناسب فعالیت های روزمره در محیط مسکونی می باشد. میزان نور تامین شده در این لایه معمولا بین 300 تا 500 لوکس می باشد. و اگر در طراحی فضا از 3 لایه نور استفاده شده باشد، لایه سوم نور برای زمانی است که به نور زیاد احتیاج باشد. مجموعه نور فضا با استفاده از 3 لایه نوری به حدود 600 تا 800 لوکس افزایش پیدا کند.
طراحی روشنایی فضای اداری
در گذشته تامین نور در این گونه فضاها خیلی جدی گرفته نمی شد و به همین خاطر همیشه افراد در زمان استفاده با مشکل کمبود نور یا خیرگی مواجه بودند ولی امروزه روشنایی در فضاهای اداری، شرکت ها و دفاتر به غیر از تامین نور مناسب، جزو المان های زیبایی آن فضا نیز هستند.
مهمترین نکته در زمان طراحی یک فضای اداری، پخش نور مناسب و کافی در تمام سطوح کاری فضا می باشد. در واقع یکنواختی نور وظیقه اصلی یک طراح در زمان محاسبات روشنایی بوده و در مراحل بعدی میزان نور، نحوه چینش چراغ ها مدل چراغ ها و زیبایی بصری باید بررسی گردد.
در فضای اداری برای کاربری های مختلف میزان منحصر بفرد شار نوری توسط استاندارد پیش بینی شده است. اما به طور میانگین در طراحی روشنایی فضای اداری پخش نور یکنواخت با شار نوری 500 تا 800 لوکس روی میز کار ( 0.7 متر از روی زمین) بسیار مطلوب می باشد
طراحی روشنایی فضای تجاری
انتخاب منابع نوری (چراغ ها) برای فضای تجاری کاملا سلیقه ای بوده و معمولا به عهده طراح معماری می باشد. اما یکی از بهترین روش های طراحی و چیدمان چراغ ها در فضای تجاری استفاده از 2 مدل نور اسپات و نور عمومی در کنار هم است.
در بسیاری از فروشگاه ها محصولی خاص برای فروش و یا دکور جهت جلب مخاطب وجود دارد، بنابراین بهتر است از چراغ های موضعی (spot light) جهت نورپردازی آن استفاده گردد. چراغ های اسپات بخاطر پخش نور با زاویه کمتر و قابلیت تنظیم جهت تابش انتخاب مناسبی جهت طراحی روشنایی می باشند.
برای روشنایی کلی فضا (فارغ از اینکه چه میزان نوری مورد نظر کارفرما است) از چراغ هایی با پخش نور زیاد مانند دانلایت اس ام دی ، چراغ خطی و یا سقف کشسان می توان استفاده کرد.
طراحی نورپردازی فضای بیرونی
در طراحی روشنایی داخلی، اولین کاری که باید انجام شود تعیین کاربری و سپس نحوه چیدمان فضا است ولی در طراحی پروژه های فضای باز، نورپردازی از نظر نحوه اجرا و زیبایی شناختی مهم است.
در فضای بیرونی بخاطر شرایط محیطی، چراغ ها باید استاندارد ip 65 یا ip68 برای حفاظت در برابر رطوبت و گرد و غبار و استاندارد مقاوت در برابر اشعه UV در زمان قرارگیری در نور خورشید و همچنین درجه حفاظت در مقابل ضربه یا ik (در صورت لزوم) را داشته باشند.
برای نورپردازی نما، جنس (متریال) محل نصب بسیار مهم است زیرا متناسب با آن منبع نور انتخاب می شود. به عنوان مثال برای نورپردازی نمای یک ساختمان از جنس کامپوزیت هیچ وقت منابع نوری موضعی مانند پروژکتور توصیه نمی شود. زیرا این متریال خاصیت جذب نور بالایی دارد و جلوی پرتاب نور و حجم نور را می گیرد. در نتیجه طراحی مناسبی نمی باشد.
در طراحی فضای بیرونی چون دسترسی به چراغ ها معمولا دشوار است، بهتر است از منابع نوری با کیفیت بالا استفاده گردد. یکی از جدیدترین محصولات نورپردازی ساختمان ها، استفاده از سیستم روشنایی برنامه پذیر با منابع نوری RGB میباشد.
استفاده از نرم افزار دیالوکس در طراحی روشنایی
نرم افزار دیالوکس نرم افزار تخصصی روشنایی است. با استفاده از اطلاعات فنی پروژه (نقشه اتوکد و یا pdf) و همچنین دانستن نیاز نوری هر فضا با توجه به کاربری آن می توان فضای مورد نظر را طراحی کرد.
نرم افزار دیالوکس بخاطر داشتن اطلاعات فنی دقیق از چراغ ها و قابلیت تنظیمات گسترده ای که دارد بسیار قابل اتکا بوده و معمولا اطلاعات محاسبه شده خروجی تا 95% با واقعیت فضا بعد از اجرا یکسان می باشد.
یکی از ویژگی مهم و خوب این نرم افزا، به روز بودن محصولات روشنایی قابل استفاده در آن است. به این معنی که چراغ های جدید از جمله چراغ خطی و چراغ مگنتی که در روشنایی امروزه بسیار کاربرد دارند، در این نرم افزار قابل انتخاب در طراحی روشنایی هستند.
با اتکا به دانش فنی، تجربه کاری و استفاده از نرم افزارهای تخصصی طراحی روشنایی و نورپردازی، می توانیم بهترین نتیجه ممکن در طراحی و اجرا داشته باشیم. داشتن اطلاعات درست باعث استفاده از تعداد و مدل چراغ های مناسب برای فضا بوده و از هدر رفت انرژی و سرمایه جلوگیری می کند.
جایزه بین المللی LIT Lighting Design Awards™
هر سال جوایزی به بهترین طراحی روشنایی داخلی و خارجی اهدا می شود. LIT Lighting Design Awards™ با هدف قدردانی از کار طراحان و مجریان با استعداد محصولات روشنایی و نورپردازی از سراسر جهان تأسیس شد. طراحی روشنایی و نورپردازی هم بیان هنری و هم اصول علمی را با هم در بر می گیرد. جوایز LIT به عنوان نمادی برای شناسایی و ارج نهادن به دستاوردهای برجسته در حوزه محصولات نورپردازی، طراحی های نورپردازی معماری و سرگرمی در نظر گرفته شد.
ما در گروه روشنایی مبنا می توانیم پروژه شما را با استفاده از نرم افزار دیالوکس طراحی کرده و خروجی طراحی روشنایی فضا را با اطلاعات نوع چراغ بکار رفته، محل جانمایی، تعداد آنها و همچنین میزان لوکس نهایی در اختیار شما قرار دهیم.
